Η αρχική ανάλυση δείχνει κατάρρευση παγετώνα και τεράστια κατολίσθηση πάγου και βράχων, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας αποσταθεροποιεί όλο και περισσότερο τα Ιμαλάια.

• Τουλάχιστον 180 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και περισσότεροι από 1.500 αγνοούνται μετά τη φονική πλημμύρα στην κοιλάδα του ποταμού Μπότε Κόσι.
• Η καταστροφή πιθανότατα προκλήθηκε από κατάρρευση παγετώνα και τεράστια κατολίσθηση πάγου και βράχων, που δημιούργησαν κύμα λάσπης ύψους έως και 30 μέτρων.
• Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή και η απόψυξη του permafrost αυξάνουν τον κίνδυνο παρόμοιων καταστροφών στα Ιμαλάια.

Τουλάχιστον 180 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους και περισσότεροι από 1.500 εξακολουθούν να αγνοούνται μετά την καταστροφική πλημμύρα που σάρωσε την κοιλάδα του ποταμού Μπότε Κόσι στο Νεπάλ, δημιουργώντας ένα τεράστιο «τσουνάμι» λάσπης, βράχων και νερού σε απόσταση άνω των 170 χιλιομέτρων.

Η κοιλάδα αποτελεί βασικό διάδρομο που συνδέει το Κατμαντού με τη Λάσα στο Θιβέτ, ενώ οι εικόνες από την καταστροφή δείχνουν ολόκληρες περιοχές να έχουν καλυφθεί από φερτά υλικά.

Η πρώτη επιστημονική ανάλυση δείχνει ότι το φαινόμενο πιθανότατα προκλήθηκε από ξαφνική κατάρρευση παγετώνα, σε συνδυασμό με τεράστια κατολίσθηση πάγου και βράχων.

Η κατάρρευση που καταγράφηκε σαν σεισμός

Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η καταστροφή ξεκίνησε από μια μεγάλης κλίμακας κατολίσθηση, η οποία παρέσυρε τεράστιες ποσότητες πάγου, βράχων, λάσπης, δέντρων και νερού.

Η ένταση του φαινομένου ήταν τέτοια, ώστε αρχικά θεωρήθηκε ότι είχε σημειωθεί σεισμός, καθώς οι σεισμογράφοι κατέγραψαν ενέργεια αντίστοιχη με δόνηση μεγέθους 4,4 Ρίχτερ.

Όταν το κύμα έφτασε στο λιμάνι Γκιρόνγκ, κοντά στα σύνορα Κίνας και Νεπάλ, είχε πλέον εξελιχθεί σε ένα τεράστιο «τσουνάμι λάσπης».

Οι πρώτες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το κύμα μπορεί να έφτασε ακόμη και τα 30 μέτρα σε ύψος.

Η κλιματική αλλαγή αποσταθεροποιεί τα Ιμαλάια

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι είναι ακόμη νωρίς για να καθοριστεί με απόλυτη βεβαιότητα η ακριβής αλληλουχία των γεγονότων.

Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή θεωρείται κρίσιμος παράγοντας για την αυξανόμενη αστάθεια των παγετώνων και των ορεινών πλαγιών.

Τα Ιμαλάια χαρακτηρίζονται συχνά ως η «τρίτη πολική περιοχή του κόσμου», καθώς φιλοξενούν τη μεγαλύτερη ποσότητα χιονιού και πάγου μετά την Αρκτική και την Ανταρκτική.

Με την άνοδο της θερμοκρασίας, όμως, οι παγετώνες υποχωρούν και το μόνιμα παγωμένο έδαφος, ή permafrost, αρχίζει να αποψύχεται.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί να αποσταθεροποιήσει απότομες πλαγιές που παρέμεναν παγωμένες για αιώνες, αυξάνοντας τον κίνδυνο για κατολισθήσεις, πλημμύρες και αιφνίδιες ροές φερτών υλικών.

Γιατί δεν φαίνεται να ήταν κλασική παγετωνική πλημμύρα

Σε πολλές περιπτώσεις, αντίστοιχες καταστροφές προκαλούνται όταν μια παγετωνική λίμνη υπερχειλίζει ή καταρρέει ξαφνικά.

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως glacial lake outburst flood και είχε καταγραφεί στο Νεπάλ και το 2024.

Στην τωρινή περίπτωση, όμως, οι πρώτες δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι πιθανότερο σενάριο είναι η αποκόλληση και κατάρρευση μεγάλου τμήματος παγετώνα μετά από κατολίσθηση.

Οι επιστήμονες εξακολουθούν να εξετάζουν τι ακριβώς πυροδότησε την κατάρρευση.

Δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό

Η καταστροφή στο Νεπάλ εντάσσεται σε μια ευρύτερη σειρά ακραίων φαινομένων που συνδέονται με την υποχώρηση των παγετώνων.

Η ίδια περιοχή είχε πληγεί και πέρυσι από μικρότερης κλίμακας πλημμύρα, με εννέα νεκρούς.

Στην Ελβετία, η κατάρρευση παγετώνα προκάλεσε τεράστια ροή φερτών υλικών που κατέστρεψε το χωριό Μπλάτεν, ενώ στη Γεωργία κατολίσθηση και πλημμύρα είχαν στοιχίσει τη ζωή σε 33 ανθρώπους το 2023.

Η περίπτωση του Νεπάλ, ωστόσο, θεωρείται ήδη μία από τις μεγαλύτερες καταστροφές αυτού του είδους που έχουν καταγραφεί.

Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης μπορούν να σώσουν ζωές

Οι ειδικοί τονίζουν ότι τέτοιες καταστροφές δεν μπορούν πάντα να αποτραπούν, μπορούν όμως να περιοριστούν οι ανθρώπινες απώλειες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ελβετία, όπου η ύπαρξη συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης επέτρεψε στις αρχές να απομακρύνουν εγκαίρως τους κατοίκους πριν από την κατάρρευση του παγετώνα.

Τα συστήματα αυτά παρακολουθούν μεταβολές όπως:

• απότομη άνοδο της στάθμης των ποταμών
• έντονες βροχοπτώσεις
• σεισμικά κύματα
• μετακινήσεις παγετώνων και ορεινών όγκων

Το πρόβλημα είναι ότι η εγκατάσταση και η συντήρησή τους απαιτούν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, κάτι που αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση για αναπτυσσόμενες χώρες όπως το Νεπάλ.

Κίνδυνος όχι μόνο από τις πλημμύρες, αλλά και από την έλλειψη νερού

Η υποχώρηση των παγετώνων δημιουργεί ακόμη έναν μακροπρόθεσμο κίνδυνο.

Τα νερά από το λιώσιμο των παγετώνων των Ιμαλαΐων τροφοδοτούν ποτάμια ζωτικής σημασίας για δισεκατομμύρια ανθρώπους στο Νεπάλ, το Πακιστάν, την Ινδία και την Κίνα.

Βραχυπρόθεσμα, η ταχύτερη τήξη μπορεί να αυξήσει την παροχή νερού και τον κίνδυνο πλημμυρών.

Μακροπρόθεσμα, όμως, καθώς οι παγετώνες συρρικνώνονται, η διαθέσιμη ποσότητα νερού μπορεί να μειωθεί σημαντικά, ιδιαίτερα σε περιόδους ξηρασίας.

Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η ενίσχυση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και η καλύτερη παρακολούθηση των ευάλωτων περιοχών θεωρούνται πλέον κρίσιμα εργαλεία για την προστασία των κοινοτήτων που ζουν κοντά στους παγετώνες.